زونا گوش ناشی از فعالیت ویروسی به نام هرپس می باشد وقتی این ویروس در نزدیکی اعصاب صورت و گوش فعال شود زونای گوش ایجاد می شود. زونای گوش به شکل تاول های دردناک و قرمز رنگ میباشد فعالیت این ویروس ناشی از ضعف سیستم ایمنی میباشد ولی علت دقیق این بیماری هنوز مشخص نشده است. این ویروس همان ویروس آبله مرغان می باشد بنابراین افرادی که قبلا به آبله مرغان مبتلا شده اند ممکن است در چند سال آینده دچار زونای گوشی شوند.
زونا گوش (Herpes Zoster Oticus) نوعی عفونت ویروسی است که در اثر فعال شدن مجدد ویروس واریسلا زوستر (Varicella Zoster Virus)، همان ویروسی که باعث آبله مرغان می شود، ایجاد می شود. پس از بهبودی از آبله مرغان، این ویروس به طور کامل از بدن خارج نمی شود و ممکن است سال ها به صورت غیرفعال در گره های عصبی باقی بماند. در شرایطی مانند افزایش سن، ضعف سیستم ایمنی، استرس شدید یا برخی بیماری ها، ویروس دوباره فعال شده و زونا را ایجاد می کند.
زمانی که این ویروس اعصاب گوش یا عصب صورت را درگیر کند، بیماری به نام زونا گوش ایجاد می شود. این بیماری معمولاً با درد شدید گوش، ایجاد تاول های قرمز و پر از مایع در داخل یا اطراف گوش، کاهش شنوایی، سرگیجه و گاهی ضعف یا فلج عضلات یک سمت صورت همراه است.
در مواردی که ویروس عصب صورت را نیز درگیر کند، این بیماری با نام سندرم رمزی هانت (Ramsay Hunt Syndrome) شناخته می شود. سندرم رمزی هانت یکی از عوارض مهم زونا گوش است و در صورت عدم درمان به موقع، می تواند باعث کاهش شنوایی، اختلال تعادل یا فلج دائمی عضلات صورت شود.
اگر درمان با داروهای ضدویروس در ۷۲ ساعت نخست پس از شروع علائم آغاز شود، احتمال بهبود کامل و کاهش عوارض بیماری به میزان قابل توجهی افزایش پیدا می کند. به همین دلیل، مشاهده درد شدید گوش، تاول های پوستی یا ضعف ناگهانی عضلات صورت نیازمند مراجعه سریع به پزشک متخصص گوش، حلق و بینی است.

یکی از علائم اولیه زونای گوش ممکن است خارش گوش یا احساس سوزن سوزن شدن در ناحیه گوش یا اطراف آن باشد. این خارش معمولاً قبل از ظاهر شدن دانه های پوستی یا درد شدید بروز می کند و می تواند نشانه ای هشداردهنده برای شروع فعال بیماری باشد. از دیگر علائم زونا گوش به موارد زیر می توان اشاره کرد:
علائم اولیه زونا گوش معمولاً چند روز قبل از ظاهر شدن تاول ها آغاز می شود و ممکن است با علائم زیر همراه باشد:
پس از بروز این علائم، معمولاً طی چند روز تاول های کوچک و دردناک روی لاله گوش، داخل مجرای گوش یا اطراف آن ظاهر می شوند. در برخی بیماران نیز هم زمان علائمی مانند کاهش شنوایی، سرگیجه، وزوز گوش یا ضعف عضلات یک سمت صورت دیده می شود. مراجعه به پزشک در ۷۲ ساعت اول پس از شروع علائم، نقش مهمی در کاهش شدت بیماری و پیشگیری از عوارضی مانند فلج صورت و آسیب شنوایی دارد.
معمولاً تشخیص زونای گوش با معاینه فیزیکی بیمار انجام می شود. وجود تاول ها یا قرمزی ها و در بعضی موارد پوسته ریزی روی گوش و یا اطراف گوش بیمار کاملا مشخص می باشد در بعضی موارد نیز می توان از مایع داخل تاول ها نمونه گیری کرده و آزمایش انجام شود.
وقتی لکه های قرمز یا تاول های قرمز رنگ پر از مایع روی پوست یا اطراف گوش ایجاد شد و همزمان با آن عضلات صورت دچار ضعف یا فلج شد لازم است که به کلینیک گوش و حلق و بینی مراجعه کنید.
زونای گوش می تواند هم در مردان و هم زنان ایجاد شود ولی سن ابتلا بیشتر در سنین بالای ۵۰ سال می باشد. همچنین زونای گوش در کودکان شیوع کمتری نسبت به بزرگسالان دارد.
ویروس هرپس که عامل زونای گوش می باشد ممکن است در بدن غیر فعال و بدون علامت باقی بماند ولی به مرور زمان با افزایش سن ویروس ممکن است فعال شود و علائم ایجاد کند.
از علل فعال کننده ویروس می توان به موارد زیر اشاره کرد:

زونای گوش علاوه بر مشکلاتی که در سیستم شنوایی ممکن است ایجاد کند و باعث کاهش شنوایی بیمار شود عوارض دیگری به ویژه در صورت عدم درمان به موقع می تواند ایجاد کند از جمله موارد زیر:

برای درمان زونای گوش از چند دسته داروها استفاده می شود. داروهای مسکن برای کاهش درد، قطره های آنتی بیوتیک و داروهای کورتیکواستروئید جهت کنترل عفونت مورد استفاده قرار می گیرند. داروهای ضد اضطراب و استرس در بیمارانی که دچار سرگیجه نیز می باشند تجویز می شود. درد بیمار ممکن است تا چندین ماه بعد از درمان نیز ادامه داشته باشد.
طول درمان زونای گوش چقدر میباشد؟ معمولاً تا یک ماه درمان طول می کشد ولی در بعضی بیماران ممکن است چندین ماه نیز درد ادامه داشته باشد.
بهترین زمان برای شروع درمان زونا گوش، حداکثر تا ۷۲ ساعت پس از ظاهر شدن اولین علائم مانند درد گوش، تاول، ضعف عضلات صورت یا سرگیجه است. شروع زودهنگام درمان با داروهای ضدویروس می تواند شدت بیماری را کاهش داده و از بروز عوارضی مانند فلج صورت، کاهش شنوایی و دردهای عصبی طولانی مدت جلوگیری کند.
اگرچه پس از گذشت ۷۲ ساعت نیز ممکن است پزشک درمان را آغاز کند، اما هرچه درمان دیرتر شروع شود، احتمال آسیب دائمی به اعصاب صورت و شنوایی بیشتر خواهد بود. بنابراین در صورت مشاهده علائم مشکوک، مراجعه سریع به پزشک متخصص گوش، حلق و بینی اهمیت زیادی دارد.
درمان زونا گوش معمولاً با ترکیبی از داروها انجام می شود و نوع دارو بسته به شدت بیماری و شرایط بیمار توسط پزشک تعیین می شود. مهم ترین داروهای مورد استفاده عبارت اند از:
مصرف این داروها باید فقط با تجویز پزشک انجام شود و از قطع خودسرانه یا تغییر دوز داروها باید خودداری کرد.
درمان خانگی به تنهایی برای درمان زونا گوش کافی نیست و نباید جایگزین داروهای تجویز شده توسط پزشک شود. از آنجا که این بیماری می تواند باعث آسیب به اعصاب صورت و شنوایی شود، لازم است درمان دارویی هرچه سریع تر آغاز شود. با این حال، برخی اقدامات می توانند به کاهش علائم و تسریع روند بهبود کمک کنند:
در صورت تشدید درد، گسترش تاول ها، کاهش شنوایی، فلج صورت یا سرگیجه شدید، باید بدون تأخیر به پزشک مراجعه کرد تا از بروز عوارض جدی جلوگیری شود.
مدت زمان بهبود زونا گوش در افراد مختلف متفاوت است، اما در بیشتر بیماران تاول ها طی ۲ تا ۴ هفته خشک شده و بهبود پیدا می کنند. درد، ضعف عضلات صورت یا سرگیجه ممکن است مدت بیشتری ادامه داشته باشد.
در برخی بیماران، به ویژه سالمندان یا افرادی که درمان را با تأخیر آغاز کرده اند، درد عصبی ناشی از زونا ممکن است چندین هفته یا حتی چند ماه پس از برطرف شدن تاول ها باقی بماند. پیگیری درمان و مراجعه منظم به پزشک، نقش مهمی در کاهش عوارض و تسریع روند بهبودی دارد.
واکسن shingrix مورد استفاده قرار می گیرد ولی ممکن است این واکسن درد زونا را کاهش ندهد.
بیمارانی که در سنین پایین دچار آبله مرغان شده اند باید توجه داشته باشند که ممکن است در سنین بالاتر ویروس زونا در آن ها فعال شود و علائمی مانند تاول های دردناک در ناحیه گوش و صورت همراه با ضعف عضلات ایجاد کند . چنانچه بیماری مبتلا به این علایم شد بایستی سریعا جهت درمان به کلینیک گوش و حلق و بینی مراجعه نماید تا مداخلات دارودرمانی در آنها شروع شود.
در بیشتر افراد، زونا گوش تنها یک بار در طول زندگی رخ می دهد، اما در برخی موارد ممکن است بیماری دوباره عود کند. احتمال عود در افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، مبتلا به بیماری های مزمن هستند یا داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی مصرف می کنند، بیشتر است.
رعایت سبک زندگی سالم، کنترل استرس، درمان بیماری های زمینه ای و در افراد واجد شرایط، تزریق واکسن زونا می تواند احتمال عود بیماری را کاهش دهد.
بله . ویروس ایجاد کننده آبله مرغان بعد از بهبود بیماری ممکن است سالها در بدن به صورت غیر فعال باقی بماند ولی چند سال بعد ممکن است مجدد فعال شده و این بار زونای گوشی را ایجاد کند و باعث ایجاد تاول های دردناک در نواحی صورت و اطراف گوش شوند و همچنین با ضعف عضلات صورت ممکن است عضلات صورت دچار فلج شوند.
خیر زونای گوش قابل سرایت به دیگران نیست ولی افرادی که مبتلا می شوند بایستی احتیاط کنند با افرادی که واکسن آبله مرغان تزریق نکردند و یا افرادی که دچار نقص سیستم ایمنی یا سیستم ایمنی ضعیف هستند و یا کودکان در تماس نباشد چرا که احتمال انتقال ویروس وجود دارد.
از آنجا که زونا گوش می تواند با علائمی مانند گوش درد، تاول یا کاهش شنوایی همراه باشد، بسیاری از افراد آن را با عفونت گوش، تبخال یا اوتیت اشتباه می گیرند. با این حال، علت ایجاد، علائم و روش درمان این بیماری ها با یکدیگر تفاوت دارد.
زونا گوش در اثر فعال شدن مجدد ویروس واریسلا زوستر (ویروس آبله مرغان) ایجاد می شود. مهم ترین علائم آن شامل درد شدید گوش، ایجاد تاول های دردناک داخل یا اطراف گوش، کاهش شنوایی، سرگیجه و گاهی ضعف یا فلج عضلات یک سمت صورت است. این بیماری نیاز به درمان سریع با داروهای ضدویروس دارد تا از بروز عوارضی مانند فلج صورت یا آسیب شنوایی جلوگیری شود.
در مقابل، عفونت گوش (اوتیت) معمولاً به دلیل باکتری ها یا ویروس های شایع دستگاه تنفسی ایجاد می شود و بیشتر با درد گوش، احساس گرفتگی، ترشح از گوش، تب و گاهی کاهش موقت شنوایی همراه است. برخلاف زونا گوش، در اوتیت معمولاً تاول های پوستی یا فلج صورت مشاهده نمی شود.
تبخال گوش نیز ناشی از ویروس هرپس سیمپلکس (HSV) است و معمولاً به صورت تاول های کوچک و محدود روی پوست یا لاله گوش ظاهر می شود. این ضایعات اغلب درد و سوزش خفیف تری نسبت به زونا دارند و معمولاً باعث سرگیجه، کاهش شنوایی یا فلج عضلات صورت نمی شوند.
به طور کلی، وجود تاول های دردناک همراه با کاهش شنوایی، سرگیجه یا ضعف عضلات صورت، بیشتر به نفع زونا گوش است و نیاز به مراجعه فوری به پزشک متخصص گوش، حلق و بینی دارد. تشخیص دقیق این بیماری ها تنها با معاینه پزشک و در صورت لزوم انجام آزمایش های تکمیلی امکان پذیر است، بنابراین از خوددرمانی یا مصرف خودسرانه داروها باید خودداری کرد.
بله، زونا گوش در صورت تشخیص و درمان به موقع معمولاً به خوبی کنترل می شود، اما اگر درمان آن به تأخیر بیفتد، می تواند عوارض جدی و گاهی ماندگاری ایجاد کند. این بیماری زمانی خطرناک تر می شود که ویروس علاوه بر پوست، اعصاب صورت، شنوایی یا تعادل را نیز درگیر کند.
عوارض احتمالی زونا گوش عبارت اند از:
خوشبختانه در بیشتر بیماران، اگر درمان با داروهای ضدویروس در ۷۲ ساعت نخست پس از شروع علائم آغاز شود، احتمال بهبودی کامل افزایش یافته و خطر بروز عوارض به میزان قابل توجهی کاهش پیدا می کند. به همین دلیل، مشاهده علائمی مانند درد شدید گوش، تاول های دردناک، ضعف عضلات صورت، کاهش شنوایی یا سرگیجه، نیازمند مراجعه فوری به پزشک متخصص گوش، حلق و بینی است.
بله، زونا گوش می تواند با درگیر کردن عصب شنوایی باعث کاهش شنوایی شود. این کاهش شنوایی در برخی بیماران موقتی است و پس از درمان بهبود می یابد، اما اگر بیماری به موقع درمان نشود، احتمال آسیب دائمی به عصب شنوایی و ناشنوایی نیز وجود دارد.
شدت کاهش شنوایی به میزان درگیری اعصاب و زمان شروع درمان بستگی دارد. به همین دلیل، افرادی که علاوه بر درد و تاول های گوش، دچار کاهش شنوایی، وزوز گوش یا احساس پری گوش می شوند، باید هرچه سریع تر به پزشک متخصص گوش، حلق و بینی مراجعه کنند. شروع درمان با داروهای ضدویروس در روزهای ابتدایی بیماری، احتمال حفظ شنوایی و جلوگیری از آسیب دائمی را افزایش می دهد.
یکی از مهم ترین عوارض زونا گوش، درگیری عصب هفتم مغزی یا عصب صورت است. این عصب مسئول حرکت عضلات صورت، بستن پلک و کنترل برخی حرکات دهان است. هنگامی که ویروس زونا این عصب را درگیر می کند، ممکن است فرد دچار ضعف یا فلج یک سمت صورت شود.
از علائم فلج صورت ناشی از زونا گوش می توان به افتادگی گوشه دهان، ناتوانی در بستن کامل چشم، صاف شدن چین های صورت، دشواری در لبخند زدن و اختلال در صحبت کردن یا غذا خوردن اشاره کرد. در بسیاری از بیماران، با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، فلج صورت به تدریج بهبود پیدا می کند، اما تأخیر در درمان می تواند احتمال باقی ماندن ضعف عضلات صورت را افزایش دهد.
بله، سرگیجه یکی از علائم شایع زونا گوش است و زمانی ایجاد می شود که ویروس عصب تعادل یا بخش داخلی گوش را درگیر کند. در این شرایط، بیمار ممکن است احساس چرخش محیط، عدم تعادل، تهوع یا حتی استفراغ را تجربه کند.
شدت سرگیجه در افراد مختلف متفاوت است و ممکن است از چند روز تا چند هفته ادامه داشته باشد. در برخی بیماران، سرگیجه همراه با کاهش شنوایی یا وزوز گوش بروز می کند که نشان دهنده درگیری هم زمان اعصاب شنوایی و تعادل است. درمان سریع بیماری معمولاً به کاهش شدت این علائم و جلوگیری از عوارض طولانی مدت کمک می کند.
اگرچه نمی توان به طور کامل از فعال شدن مجدد ویروس زونا جلوگیری کرد، اما رعایت برخی نکات می تواند خطر ابتلا را کاهش دهد:
تزریق واکسن زونا در افراد واجد شرایط، به ویژه افراد بالای ۵۰ سال
تقویت سیستم ایمنی با تغذیه سالم و خواب کافی
کنترل استرس و اضطراب
فعالیت بدنی منظم
کنترل بیماری های زمینه ای مانند دیابت
پرهیز از مصرف خودسرانه داروهای تضعیف کننده سیستم ایمنی
این اقدامات علاوه بر کاهش احتمال ابتلا، می توانند شدت بیماری و خطر بروز عوارض را نیز کمتر کنند.
زونا گوش در افراد بالای ۵۰ سال شایع تر است، زیرا با افزایش سن، قدرت سیستم ایمنی بدن کاهش می یابد و احتمال فعال شدن مجدد ویروس واریسلا زوستر بیشتر می شود.
سالمندان بیشتر از سایر افراد در معرض عوارضی مانند فلج صورت، کاهش شنوایی، سرگیجه و دردهای عصبی طولانی مدت قرار دارند. به همین دلیل، تشخیص سریع، شروع درمان در روزهای ابتدایی بیماری و در صورت صلاحدید پزشک، تزریق واکسن زونا اهمیت ویژه ای در این گروه سنی دارد.
زونا گوش در کودکان بیماری نسبتاً نادری است، اما ممکن است در کودکانی که سابقه ابتلا به آبله مرغان داشته اند یا سیستم ایمنی ضعیفی دارند، مشاهده شود. علائم بیماری در کودکان مشابه بزرگسالان است و شامل درد گوش، تاول های پوستی، تب و گاهی کاهش شنوایی یا سرگیجه می شود.
در صورت مشاهده این علائم، والدین باید کودک را هرچه سریع تر نزد پزشک ببرند تا درمان مناسب آغاز شود و از بروز عوارض احتمالی جلوگیری شود.
ابتلا به زونا گوش در دوران بارداری نسبتاً نادر است، اما در صورت بروز، لازم است بیمار تحت نظر پزشک متخصص زنان و متخصص گوش، حلق و بینی قرار گیرد. در بیشتر موارد، زونا ناشی از فعال شدن مجدد ویروس آبله مرغان است و برخلاف ابتلای اولیه به آبله مرغان، معمولاً خطر کمتری برای جنین ایجاد می کند.
با این حال، انتخاب داروهای ضدویروس و سایر درمان ها باید با توجه به سن بارداری و شرایط مادر انجام شود. بنابراین زنان باردار نباید بدون تجویز پزشک از هیچ دارویی برای درمان زونا گوش استفاده کنند و در صورت بروز درد گوش، تاول یا ضعف عضلات صورت، باید سریعاً به مراکز درمانی مراجعه کنند.
پس از پایان دوره درمان، رعایت برخی نکات می تواند به بهبود سریع تر بیمار، کاهش دردهای عصبی و پیشگیری از عوارض احتمالی کمک کند. حتی اگر تاول ها بهبود یافته باشند، ممکن است برخی علائم مانند درد، سرگیجه یا ضعف عضلات صورت برای مدتی ادامه داشته باشند و نیاز به پیگیری پزشکی داشته باشند.
مهم ترین مراقبت های بعد از درمان زونا گوش عبارت اند از:
رعایت این مراقبت ها به کاهش احتمال عوارض طولانی مدت مانند درد عصبی پس از زونا، اختلال شنوایی و مشکلات تعادلی کمک می کند و روند بازگشت بیمار به فعالیت های روزمره را تسریع خواهد کرد.