علت گوش درد و راه های درمان سریع آن (راهنمای جامع)

گوش درد ممکن است در هر فردی از سن کودک تا بزرگسال اتفاق افتاده باشد که در بعضی موارد ممکن است خفیف ولی بعضی اوقات بسیار شدید و ناراحت کننده برای بیمار باشد. اگر گوش درد ادامه داشته باشد یا درد شدیدی داشته باشد حتما باید به پزشک مراجعه کنید. کلینیک شنوایی سنجی در مشیریه با انجام تست ها و آزمایشات متنوع علت درد را سریعا تشخیص و درمان متناسب با آن را شروع می کند.

در بررسی علل گوش درد می توان به دو دسته علل اشاره کرد:

1. علل گوشی
2. علل غیر گوشی

بررسی انواع علل گوش درد؛ چرا گوشمان درد می گیرد؟

برای تشخیص دقیق علت گوش درد، اولین و مهم ترین اقدام انجام معاینه بالینی دقیق توسط پزشک است. به طور کلی، از نظر پزشکی دلایل ایجاد گوش درد به دو دسته اصلی تقسیم می شوند: دردهایی که منشأ آن ها خود بافت و ساختار گوش است (علل اولیه) و دردهایی که منشأ آن ها در اعضای دیگر بدن است اما درد آن ها به گوش تیر می کشد (دردهای ارجاعی یا ثانویه). در ادامه این دو دسته را به صورت تفکیک شده بررسی می کنیم.

علل گوشی (مشکلات مربوط به ساختار داخلی و خارجی گوش)

این دسته از دردها مستقیما به دلیل بروز مشکل، التهاب یا آسیب در بخش های مختلف گوش (گوش خارجی، میانی یا داخلی) ایجاد می شوند. مهم ترین دلایل گوشی عبارتند از:

تجمع جرم گوش (سرومن)

یکی از ساده ترین و شایع ترین دلایل گوش درد، انسداد مجرای گوش به وسیله جرم است. گاهی با ورود آب به داخل گوش (مثلا بعد از حمام)، حجم این جرم ها افزایش یافته و با ایجاد فشار به دیواره کانال گوش، درد ایجاد می کنند. این مشکل معمولا با یک جرم گیری ساده در کلینیک برطرف می شود.

عفونت گوش میانی (اوتیت مدیا)

این نوع عفونت بسیار شایع است و اغلب با تجمع مایع و التهاب در پشت پرده گوش همراه است. علائمی مانند تب، احساس کیپی گوش و کاهش شنوایی در این نوع عفونت به وفور دیده می شود.

عفونت گوش خارجی (گوش شناگر)

ورود آب یا میکروب ها به مجرای گوش می تواند باعث عفونت و التهاب پوست این ناحیه شود. به ویژه در افرادی که بعد از شنا کردن یا ورود به آب دچار گوش درد می شوند که اصطلاحاً بیماری گوش شناگر نامیده می شود. این عارضه که به «اوتیت اکسترنال» نیز معروف است، درد بسیار شدیدی دارد و نیازمند مداخله پزشکی و مصرف دارو است.

پارگی پرده گوش

وارد شدن ضربه، تغییرات ناگهانی و شدید فشار هوا و یا عفونت های شدید می تواند منجر به پارگی پرده گوش و بروز دردهای ناگهانی و تیز شود.

آسیب به استخوانچه های گوش

ضربه ها یا فشارهای زیاد به سر و گوش می تواند به ساختار استخوانی و ظریف گوش داخلی آسیب رسانده و تولید درد کند.

علل غیر گوشی (دردهای ارجاعی از سایر اعضای بدن)

گاهی اوقات بیمار از درد شدید گوش شکایت دارد، اما در معاینات پزشکی هیچ گونه مشکل، عفونت یا پارگی در ساختار گوش دیده نمی شود. به این حالت «درد راجعه» می گویند؛ یعنی منشأ درد جای دیگری است اما عصب های مشترک باعث می شوند شما درد را در گوش خود احساس کنید. از مهم ترین علل غیر گوشی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

مشکلات دهان و دندان

شایع ترین علت دردهای ارجاعی به گوش، خرابی دندان هاست. عفونت ریشه یا پوسیدگی دندان ها (به ویژه دندان های عقبی فک بالا) می تواند باعث ایجاد درد شدیدی شود که مستقیما به گوش تیر می کشد.

اختلالات مفصل فکی-گیجگاهی (TMJ)

مفصل فک دقیقا در مجاورت گوش قرار دارد. افرادی که عادت به دندان قروچه دارند یا فک خود را محکم روی هم فشار می دهند، دچار التهاب در این مفصل می شوند که درد آن به شکل گوش درد احساس می شود.

عفونت های سینوسی

التهاب و عفونت در سینوس ها (سینوزیت) می تواند فشار زیادی ایجاد کند که این فشار و درد به راحتی به ناحیه گوش و سر انتقال می یابد.

گلودرد و عفونت های لوزه

گوش، حلق و بینی از طریق شیپور استاش به هم مرتبط هستند. بنابراین، عفونت های گلو و التهاب لوزه ها به سرعت می توانند باعث ایجاد درد در گوش شوند.

نوروپاتی (مشکلات عصبی)

درگیری یا التهاب رشته های عصبی در ناحیه گردن و اطراف گوش می تواند دردهای عصبی و تیرکشنده ای را در گوش ایجاد کند.

شایع ترین دلایل گوش درد یک طرفه (چپ یا راست) چیست؟

بسیاری از افراد ممکن است گوش درد را تنها در یک سمت (گوش راست یا چپ) تجربه کنند. گوش درد یک طرفه معمولا نشان دهنده یک مشکل موضعی و متمرکز در همان سمت از سر و گردن است. این نوع درد می تواند ناشی از علل گوشی در همان سمت، مانند عفونت مجرای گوش، تجمع بیش از حد جرم و یا آسیب و پارگی پرده گوش باشد.

از سوی دیگر، علل غیر گوشی (دردهای ارجاعی) نیز نقش پررنگی در ایجاد گوش درد یک طرفه دارند. به عنوان مثال، اگر در یک سمت فک خود دچار دندان درد یا عفونت ریشه باشید، سینوس های یک طرف صورتتان درگیر باشد و یا مفصل فک در همان سمت ملتهب شده باشد، درد مستقیما به گوش همان سمت منتقل می شود. در صورت تداوم درد یک طرفه یا بروز علائم دیگر، حتما برای معاینه دقیق به پزشک مراجعه کنید.

علت گوش درد هنگام سرماخوردگی یا سفر با هواپیما چیست؟ (باروتروما)

بسیاری از افراد تجربه ناخوشایند کیپ شدن و درد شدید گوش را در زمان سرماخوردگی های سنگین یا هنگام تیک آف و فرود هواپیما داشته اند. اما دلیل این اتفاق چیست؟

در پشت پرده گوش، لوله باریکی به نام شیپور استاش وجود دارد که گوش میانی را به پشت حلق متصل می کند. وظیفه اصلی این لوله، تنظیم و متعادل کردن فشار هوای داخل گوش با محیط بیرون است.

• در زمان سرماخوردگی: عفونت و ترشحات ناشی از سرماخوردگی، باعث تورم و انسداد شیپور استاش می شود. بسته شدن این لوله باعث تجمع مایعات و ایجاد فشار منفی در گوش میانی شده که نتیجه آن گوش درد و احساس کیپی است.
• در سفر با هواپیما (باروتروما): هنگام تغییرات سریع ارتفاع (مثل پرواز با هواپیما یا بالا رفتن از کوه)، فشار هوای محیط به سرعت تغییر می کند. اگر شیپور استاش نتواند به همان سرعت باز شود تا فشار را متعادل کند، به پرده گوش فشار زیادی وارد شده و حالت مکش ایجاد می شود. این عارضه که به آن باروتروما می گویند، می تواند بسیار دردناک باشد.

راهکار سریع: برای جلوگیری از این نوع گوش درد در هواپیما، انجام کارهایی که باعث باز شدن شیپور استاش می شوند بسیار موثر است؛ مانند جویدن آدامس، بلعیدن مکرر آب دهان، خمیازه کشیدن و یا گرفتن بینی و فوت کردن آرام هوا به داخل گوش ها.

علت گوش درد در کودکان؛ از تشخیص تا درمان

گوش درد یکی از شایع ترین شکایات در دوران کودکی است. به دلیل تفاوت در ساختار آناتومی گوش کودکان نسبت به بزرگسالان، مجاری گوش آن ها در برابر تجمع مایعات و عفونت ها آسیب پذیرتر است. وجود عفونت در کانال گوش یا گوش میانی، اصلی ترین دلیل گریه ها و بی قراری های کودکان به دلیل گوش درد است.

اوتیت سروز (عفونت گوش میانی)؛ متهم ردیف اول گوش درد کودکان

مهم ترین و رایج ترین علت گوش درد در کودکان، بیماری اوتیت سروز یا همان عفونت گوش میانی است. اوتیت سروز در واقع به تجمع مایع در فضای گوش میانی (پشت پرده گوش) گفته می شود. در مراحل اولیه این بیماری، مایع جمع شده ترشحی شفاف و غیرچرکی است؛ اما اگر این مشکل نادیده گرفته شود و درمان به موقع صورت نگیرد، این ترشحات تبدیل به عفونت و مایع چرکی شده و دردهای بسیار شدیدی برای کودک ایجاد می کند.

مهم ترین علائم و دلایل ایجاد اوتیت سروز

شناخت علائم و ریشه های ایجاد این عفونت به والدین کمک می کند تا سریع تر برای درمان کودک اقدام کنند و از عوارض بعدی جلوگیری نمایند.

• گوش درد: احساس درد شدید که کودک ممکن است با گریه، دست زدن به گوش یا کشیدن آن نشان دهد.
• احساس پری یا کیپی گوش: کودک احساس می کند گوشش مسدود شده است.
• کاهش شنوایی: این مورد معمولا با بی توجهی کودک به صداها، پاسخ ندادن به صدا زدن شما یا بلند کردن صدای تلویزیون مشخص می شود و پس از انجام شنوایی سنجی کودکان تایید می گردد.

دلایل اصلی ابتلا به عفونت گوش میانی در کودکان

• بزرگی لوزه سوم: یکی از اصلی ترین دلایل این بیماری در کودکان است. کودکانی که لوزه سوم بزرگی دارند، مسیر تخلیه مایعات گوششان مسدود شده و ابتدا دچار گوش درد شدید می شوند. اگر کودک شما تنفس غیرعادی هنگام خواب دارد، با دهان باز نفس می کشد یا خروپف می کند، حتما برای بررسی وضعیت لوزه سوم و گوش میانی به کلینیک شنوایی مراجعه کنید تا توسط متخصص گوش و حلق و بینی معاینه شود.
• سرماخوردگی های مکرر: عفونت های ویروسی پی درپی، مجاری تنفسی و گوش را ملتهب کرده و زمینه را برای تجمع مایع فراهم می کند.

روش های درمان عفونت گوش در کودکان (دارویی و جراحی)

پس از مراجعه به کلینیک و تشخیص علت درد توسط تست ها و آزمایشات متنوع، درمان متناسب با شدت بیماری آغاز می شود:

• درمان دارویی: این روش، خط اول درمان است. پزشک طی دو الی سه مرحله اقدام به تجویز داروهای مناسب می کند تا عفونت و التهاب برطرف شود. کم شنوایی های ناشی از تجمع عفونت در کودکان اغلب با همین اقدامات درمانی و دارویی رفع می شود.
• درمان جراحی: در صورتی که بیماری کودک به درمان های دارویی پاسخ ندهد، از روش جراحی استفاده می شود. در این روش، لوله های بسیار ظریف و کوچکی به نام لوله تهویه (VT) در پرده گوش کودک قرار داده می شود تا ترشحات حبس شده به راحتی تخلیه شوند و مشکل برطرف گردد.

جهت درمان گوش درد ناشی از عفونت های خارجی یا میانی می توان با مراجعه به پزشک و تجویز آنتی بیوتیک مناسب و تمیز کردن کانال گوش توسط ساکشن و تخلیه ترشحات اقدام به درمان گوش و مشکل گوش درد کرد. برخی اوقات کم شنوایی های تشخیص داده شده بویژه در کودکان پس از انجام شنوایی سنجی کودکان ناشی از تجمع عفونت می باشد که با مراجعه به پزشک و اقدامات درمانی میتوان آن را رفع کرد.

 همچنین ببینید: قیمت سمعک 

معرفی بهترین روش های درمان گوش درد

پس از تشخیص علت اصلی گوش درد، مرحله درمان آغاز می شود. بسته به اینکه منشأ درد چه باشد، درمان ها می تواند شامل اقدامات پزشکی تخصصی در کلینیک یا راهکارهای ساده خانگی برای تسکین درد باشد.

درمان های پزشکی و کلینیکی (جرم گیری، ساکشن و دارو)

جهت درمان گوش درد ناشی از عفونت های گوش خارجی یا میانی، مراجعه به پزشک متخصص الزامی است. پزشک با توجه به شدت عفونت، آنتی بیوتیک مناسب را تجویز می کند. همچنین در صورت نیاز، برای تمیز کردن مجرای گوش و تخلیه ترشحات عفونی از دستگاه ساکشن استفاده می شود. اگر علت درد تجمع بیش از حد جرم گوش باشد، پزشک با انجام شستشو یا جرم گیری، انسداد کانال را برطرف کرده و مشکل بیمار به سرعت حل می شود.

درمان خانگی و سریع گوش درد با روش های طبیعی

در کنار درمان های پزشکی یا برای تسکین دردهای خفیف، می توانید از روش های ساده و خانگی زیر استفاده کنید. توجه داشته باشید که در صورت احتمال پارگی پرده گوش، نباید هیچ گونه مایع یا قطره ای (به جز موارد تجویزی پزشک) داخل گوش ریخته شود.

• مصرف داروهای مسکن: استفاده از مسکن های ساده مانند استامینوفن یا ایبوپروفن می تواند به کاهش درد کمک کند. مصرف این داروها در کودکان زیر ۳ سال باید با احتیاط کامل و حتما با تجویز پزشک انجام شود.
• استفاده از کمپرس گرم یا سرد: یک حوله یا پد گرم و یا کیسه یخ را به مدت ۲۰ دقیقه روی گوش قرار دهید. این تغییرات دمایی تاثیر زیادی در کاهش شدت درد دارد.
• استفاده از روغن زیتون و قطره های طبیعی: قطره های گیاهی که حاوی عصاره های طبیعی هستند، در کاهش التهاب نقش دارند. چکاندن چند قطره روغن زیتون ولرم داخل کانال گوش می تواند باعث تسکین سریع درد شود.
• استفاده از سیر و زنجبیل: این دو ماده خوراکی دارای خواص آنتی بیوتیکی و ضدالتهابی قوی هستند. برای بهره بردن از این خواص، آن ها را له کرده، با کمی روغن زیتون مخلوط کنید و در اطراف گوش بمالید. دقت کنید که این ترکیب نباید مستقیما وارد کانال گوش شود.
• استفاده از پیاز: آب پیاز صاف شده را کمی گرم کنید و به اطراف ناحیه گوش بمالید تا درد و التهاب تسکین یابد.
• قطره های گوشی و آب اکسیژنه: استفاده از قطره های استریل و ضدالتهاب موجود در داروخانه ها یا استفاده از هیدروژن پراکسید (آب اکسیژنه) می تواند در درمان التهاب گوش و پاکسازی آن موثر باشد.

چه زمانی برای گوش درد باید فورا به پزشک مراجعه کنیم؟

اگرچه بسیاری از گوش دردها موقتی هستند، اما در صورت مشاهده علائم هشداردهنده نباید زمان را از دست داد. در صورت بروز شرایط زیر حتما برای تشخیص علت و شروع درمان به پزشک مراجعه کنید:

• عدم تسکین گوش درد با درمان های خانگی
• تداوم گوش درد برای بیشتر از دو روز
• بروز تب به همراه گوش درد
• خروج هرگونه ترشح، مایع زرد رنگ یا عفونت از گوش
• احساس کم شنوایی ناگهانی
• مشاهده تورم، قرمزی و التهاب شدید در مجرای گوش یا نواحی اطراف آن

راه های پیشگیری از عفونت و گوش درد مجدد (مراقبت های کلیدی)

همیشه پیشگیری بهتر از درمان است. اگر سابقه ابتلا به عفونت های مکرر گوش را دارید یا می خواهید از بروز مجدد گوش درد در خود و کودکانتان جلوگیری کنید، رعایت این چند نکته مراقبتی ساده اما بسیار مهم، به شدت توصیه می شود:

• گوش هایتان را خشک نگه دارید: بعد از هر بار استحمام یا شنا، حتماً گوش های خود را با یک حوله تمیز خشک کنید. برای جلوگیری از ورود آب به کانال گوش هنگام شنا، استفاده از گوش گیرهای سیلیکونی مخصوص شنا بهترین راهکار است.
• با گوش پاک کن خداحافظی کنید: فرو کردن گوش پاک کن، سنجاق یا هر جسم خارجی دیگری به داخل گوش، نه تنها باعث تمیزی نمی شود، بلکه جرم ها را به انتهای مجرا و روی پرده گوش هل می دهد. این کار خطر انسداد، عفونت و حتی پارگی پرده گوش را به شدت بالا می برد.
• سرماخوردگی و آلرژی را جدی بگیرید: از آنجایی که عفونت های تنفسی و حساسیت ها می توانند باعث التهاب شیپور استاش و تجمع مایع در گوش میانی شوند، درمان به موقع آن ها از بروز گوش درد ثانویه جلوگیری می کند.
• از دود سیگار دوری کنید: قرار گرفتن در معرض دود غیرمستقیم سیگار، خطر ابتلا به عفونت گوش (به ویژه اوتیت سروز در کودکان) را به میزان قابل توجهی افزایش می دهد.
• رعایت بهداشت در استفاده از هندزفری: اگر به طور مداوم از هندزفری یا هدفون استفاده می کنید، پدهای آن ها را مرتباً با الکل ضدعفونی کنید تا از انتقال باکتری ها به مجرای گوش خارجی جلوگیری شود.