کم شنوایی فرکانس پایین

شنوایی نقش حیاتی در رشد گفتار و زبان، یادگیری و ارتباطات اجتماعی دارد؛ به خصوص در نوزادان و کودکان که هر گونه اختلال در این زمینه آثار بلندمدتی بر کیفیت زندگی آن ها بگذارد. طبق گزارش مرکز کنترل و پیشگیری بیماری های آمریکا (CDC)، حدود 0/6٪ از کودکان ۳ تا ۱۷ ساله دچار کم شنوایی هستند. مطالعه  دیگری از دانشگاه JAMA نشان داده احتمال افت شنوایی، چه در فرکانس پایین یا بالا، تا 14/9٪ در کودکان وجود دارد .

یکی از انواع کمتر شناخته شده ی اختلالات شنوایی، «کم شنوایی فرکانس پایین» است. اگرچه این نوع کم شنوایی نسبت به نوع کم شنوایی فرکانس بالا کمتر شایع است، اما از نظر بالینی اهمیت بالایی دارد. مطالعات نشان می دهند که درصد کمی از کودکان ممکن است از این نوع کم شنوایی رنج ببرند، در حالی که در مراحل اولیه ممکن است از دید والدین و حتی خود کودک پنهان بماند.

کم شنوایی فرکانس پایین چیست؟

کم شنوایی فرکانس پایین نوعی اختلال شنوایی است که در آن آستانه شنوایی در محدوده فرکانسی ۲۵۰ تا ۱۰۰۰ هرتز افزایش می یابد. این در حالی است که شنوایی در فرکانس های بالا معمولاً نرمال باقی می ماند. این نوع اختلال ممکن است به صورت ناگهانی یا تدریجی ایجاد شود و بر درک صداهای بم مانند صدای مردان یا نویز پس زمینه تأثیر بگذارد.

برای درک ساده تر کم شنوایی فرکانس پایین، تصور کنید وارد یک اتاق شلوغ شده اید که صدای تهویه، زمزمه مردم، و یک موزیک با صدای بم در حال پخش است. فردی که به این نوع کم شنوایی دچار باشد، صدای تهویه یا بخش بم موسیقی را نمی شنود یا بسیار ضعیف می شنود، اما وقتی کسی با صدای زیر یا معمولی با او صحبت می کند، ممکن است آن را کاملاً بشنود.

در واقع، این افراد ممکن است متوجه نشوند که صدایی در حال پخش است، مثل صدای دور موتور یخچال یا صدای آرام گفت وگو در پس زمینه، ولی در مکالمه مستقیم در محیطی ساکت مشکلی ندارند. این باعث می شود تا مشکل شنوایی آن ها دیر تشخیص داده شود.

انواع کم شنوایی فرکانس پایین:

• کم شنوایی ژنتیکی فرکانس پایین
• کم شنوایی ناگهانی فرکانس پایین
• کم شنوایی ناشی از بیماری های گوش داخلی مانند منیر

اهمیت تشخیص به موقع کم شنوایی فرکانس پایین

1. ممکن است در مراحل اولیه از دید خانواده یا خود بیمار پنهان بماند.
2. تشخیص دیر هنگام می تواند موجب اختلال در پردازش گفتار در محیط های نویزی شود.
3. در کودکان می تواند بر روی درک ریتم گفتار و زبان، و اصوات بم تاثیر بگذارد حتی اگر شنوایی در فرکانس های گفتاری خوب باشد.

توجه: انجام غربالگری های شنوایی به موقع، به خصوص تست های شنوایی سنجی کودکان، و ارجاع به متخصص در صورت وجود علائم، اقدامی حیاتی محسوب می شود.

علائم و نشانه های کم شنوایی فرکانس پایین

در بیشتر موارد، کم شنوایی فرکانس پایین به صورت تدریجی و پنهان بروز می کند و ممکن است فرد یا خانواده اش تا مدت ها متوجه آن نشوند. با این حال، نشانه های مشخصی وجود دارند که در صورت بروز آن ها، باید بررسی تخصصی شنوایی انجام شود:

افزایش آستانه شنوایی در فرکانس های ۲۵۰ و ۵۰۰ هرتز

افراد مبتلا معمولاً قادر به شنیدن صداهای بم و با فرکانس پایین نیستند. این صداها شامل صدای تهویه، یخچال، زمزمه یا صداهای عمیق موسیقی می شوند و در ادیوگرام به صورت افزایش آستانه در این فرکانس ها مشاهده می شوند.

حفظ نسبی درک گفتار در محیط های ساکت

یکی از ویژگی های این نوع کم شنوایی، عملکرد خوب فرد در درک گفتار در شرایط آرام است. به همین دلیل ممکن است فرد در مکالمات روزمره مشکلی احساس نکند و مشکل زمانی آشکار شود که نویز محیط افزایش یابد.

مشکل در شنیدن صداهای بم مانند صدای مردان یا طبل

افرادی با این مشکل ممکن است شکایت داشته باشند که صدای مردان را به خوبی نمی شنوند یا احساس می کنند برخی اصوات در موسیقی گم شده اند. این مسأله می تواند باعث کاهش کیفیت زندگی و لذت شنیداری شود.

افت شدید وضوح گفتار در محیط های نویزی

با وجود توانایی نسبی در شنیدن در محیط های آرام، این افراد در شرایط شلوغ یا همراه با صدای زمینه، مانند خیابان یا جمع های شلوغ، نمی توانند تمرکز کافی روی گفتار داشته باشند و جملات برایشان مبهم و گنگ به نظر می رسد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در برخی موارد، کم شنوایی فرکانس پایین به تدریج و بدون دردسر جدی ظاهر می شود و ممکن است والدین یا خود فرد متوجه کاهش شنوایی نشوند. با این حال، توجه به نشانه های هشداردهنده و مراجعه به موقع به متخصص شنوایی شناس یا پزشک گوش وحلق وبینی می تواند از پیشرفت مشکل جلوگیری کند. در صورت مشاهده یکی یا چند مورد از علائم زیر، ارزیابی تخصصی ضروری است:

• مشکل در شنیدن صداهای بم: مانند صدای مردان، طبل، یا نویز پس زمینه که معمولاً نخستین علامت کم شنوایی فرکانس پایین است.
• شکایت از وزوز گوش یا احساس پری در گوش: این نشانه ها به ویژه در مواردی مانند بیماری منیر باید جدی گرفته شوند.
• کاهش درک گفتار در محیط های شلوغ: اگرچه ممکن است فرد در محیط ساکت مشکلی نداشته باشد، اما در فضاهای نویزی مانند کلاس یا مهمانی متوجه افت وضوح گفتار می شود.
• سابقه خانوادگی مشکلات شنوایی: وجود سابقه ژنتیکی در خانواده (مانند سندرم ولفرام) می تواند ریسک بروز این نوع افت شنوایی را افزایش دهد.

دلایل ایجاد کم شنوایی فرکانس پایین

کم شنوایی در فرکانس های پایین می تواند به دلایل متعددی از جمله علل ژنتیکی، بیماری های گوش داخلی یا عوامل اکتسابی ایجاد شود. در ادامه به مهم ترین آن ها اشاره می کنیم:

ژنتیک

برخی جهش های ژنی مانند WFS1 می توانند منجر به بروز سندرم ولفرام شوند که یکی از علائم آن کم شنوایی در فرکانس های پایین است. این نوع کم شنوایی معمولاً ارثی بوده و در سنین پایین بروز می یابد.

بیماری منیر 

از مهم ترین علل کم شنوایی بم محسوب می شود. این بیماری با علائمی مانند سرگیجه های دوره ای، وزوز گوش، کاهش شنوایی نوسانی و احساس پری در گوش همراه است.

افت شنوایی ناگهانی در فرکانس پایین

ممکن است به صورت ناگهانی و بدون پیش زمینه قبلی رخ دهد. علل آن می تواند شامل عفونت های ویروسی، ایسکمی حلزون یا موارد ایدیوپاتیک (نامشخص) باشد.

آسیب به حلزون گوش داخلی

به ویژه آسیب به سلول های مویی در رأس حلزون که مسئول دریافت اصوات بم هستند، می تواند منجر به این نوع افت شنوایی شود.

علل اکتسابی

ضربه صوتی مزمن: قرارگیری طولانی مدت در معرض صداهای بم و با فرکانس پایین مانند نویز صنعتی یا تهویه قوی.

افزایش فشار مایع گوش داخلی: این اختلال تعادل فشار گوش داخلی می تواند روی عملکرد حلزون تأثیر بگذارد.

تشخیص کم شنوایی فرکانس پایین

تشخیص دقیق این نوع اختلال شنوایی، نیازمند ارزیابی های چندجانبه شنوایی سنجی و بررسی های تخصصی است. تست هایی که برای تشخیص به کار می روند شامل:

• ادیومتری (Audiometry): پایه ای ترین روش اندازه گیری آستانه شنوایی. در کم شنوایی فرکانس پایین، منحنی ادیوگرام معمولاً شیب صعودی دارد؛ یعنی آستانه در فرکانس های پایین تر بالاتر است.
• ادیومتری گفتاری (Speech Audiometry): با وجود افت در فرکانس های پایین، درک گفتار بیمار در محیط ساکت معمولاً در محدوده نرمال است که این موضوع تشخیص را پیچیده تر می کند.
• تست های الکتروفیزیولوژیک:
• تست شنوایی سنجی ABR: معمولاً در این بیماران طبیعی یا با تغییرات خفیف دیده می شود.
• تست شنوایی سنجی OAE: در صورتی که سلول های مویی حلزون آسیب دیده باشند، این تست پاسخ قابل توجهی ثبت نمی کند.
• تست های تعادلی: در صورت وجود علائم همراه مانند سرگیجه (مخصوصاً در بیماری منیر)، از آزمون هایی مثل EcoG، VEMP و VNG برای بررسی عملکرد سیستم وستیبول استفاده می شود.

روش های درمان کم شنوایی فرکانس پایین

درمان این نوع کم شنوایی بستگی به علت زمینه ای دارد. مدیریت صحیح و به موقع می تواند از پیشرفت مشکل و ایجاد عوارض ارتباطی جلوگیری کند:

دارودرمانی

در بیماری منیر، مصرف داروهایی مانند دیورتیک ها (کاهش دهنده مایعات بدن)، بتاهیستین و پیروی از رژیم غذایی کم نمک توصیه می شود. در موارد کاهش شنوایی ناگهانی، تجویز استروئیدها به صورت خوراکی یا تزریق مستقیم داخل گوش می تواند مؤثر باشد.

استفاده از سمعک

سمعک هایی که امکان تقویت هدفمند فرکانس های پایین را دارند، در مدیریت کم شنوایی بم نقش حیاتی ایفا می کنند. این نوع سمعک ها با بهره گیری از فناوری های پیشرفته پردازش فرکانسی و فیلترهای هوشمند، می توانند به بهبود درک اصوات بم مانند صدای مردان یا نویز پس زمینه کمک کنند. اگر می خواهید با مدل های مختلف سمعک و ویژگی های تخصصی آن ها برای انواع افت شنوایی بیشتر آشنا شوید، پیشنهاد می کنیم صفحه انواع سمعک را مطالعه کنید.

توانبخشی شنوایی

در برخی موارد، به ویژه در کودکان، گفتاردرمانی و تمرینات شنیداری می تواند به ارتقاء وضوح گفتار و درک بهتر اصوات کمک کند.

سمعک های مناسب برای کم شنوایی فرکانس پایین

برای افراد مبتلا به کم شنوایی فرکانس پایین، انتخاب سمعک مناسب نقشی کلیدی در بهبود کیفیت شنوایی ایفا می کند. این دسته از بیماران نیازمند سمعک هایی هستند که بتوانند اصوات بم را تقویت کرده و نویزهای غیرضروری را کاهش دهند. قابلیت فیلتر فرکانسی یکی از ویژگی های مهم در این نوع سمعک هاست که امکان تمرکز دقیق روی فرکانس های پایین را فراهم می کند. علاوه بر آن، سمعک باید قابلیت برنامه ریزی چندکاناله داشته باشد تا شنوایی شناس بتواند تنظیمات آن را بر اساس شکل ادیوگرام و نیاز فردی بیمار انجام دهد.

استفاده از مدارهای هوشمند پردازش صدا نیز به درک بهتر گفتار، به ویژه در محیط های شلوغ و نویزی کمک می کند. از میان برندهای معتبر، سمعک اتیکن، سمعک ویدکس و سمعک فوناک گزینه هایی پیشرفته و مناسب برای بیماران با این نوع کم شنوایی به شمار می روند، زیرا برخی از مدل های آن ها با تمرکز خاص روی تقویت فرکانس های پایین طراحی شده اند.

اگر علاوه بر ویژگی های فنی، به دنبال انتخاب آگاهانه بر اساس بودجه خود هستید، پیشنهاد می کنیم حتما صفحه قیمت سمعک را نیز مطالعه کنید تا اطلاعات دقیق تری درباره بازه قیمتی برندها و مدل های مختلف داشته باشید. 

پیشگیری از کم شنوایی فرکانس پایین

اگرچه همه دلایل این نوع کم شنوایی قابل پیشگیری نیستند، اما با رعایت برخی اصول می توان خطر بروز آن را کاهش داد:

• پرهیز از قرارگیری مداوم در نویزهای فرکانس پایین، مانند محیط های صنعتی، ماشین آلات سنگین، یا تهویه های پرصدا.
• استفاده از محافظ گوش در مشاغل پرریسک، به ویژه برای کارگران کارخانجات، فرودگاه ها و سالن های موسیقی.
• درمان سریع عفونت ها و بیماری های گوش داخلی، مراجعه سریع به پزشک در صورت بروز علائمی مانند سرگیجه یا پری گوش.
• غربالگری شنوایی در کودکان، به ویژه نوزادان پرریسک یا با سابقه خانوادگی اختلالات شنوایی، باید در مراکز معتبر ارزیابی شوند.

جمع بندی

کم شنوایی فرکانس پایین اگرچه نسبت به نوع فرکانس بالا شیوع کمتری دارد، اما به دلیل تأثیر آن بر ادراک اصوات بم، وضوح گفتار در محیط های نویزی و احتمال پنهان ماندن آن در کودکان، نیازمند توجه ویژه ای است. تشخیص زودهنگام با استفاده از تست های شنوایی سنجی، بررسی تعادل و الکتروفیزیولوژیک، و درمان هدفمند با دارو یا سمعک می تواند روند افت را متوقف کرده و کیفیت زندگی بیمار را بهبود بخشد.

سوالات متداول

• آیا کم شنوایی فرکانس پایین قابل درمان است؟

در بسیاری از موارد، بله. درمان بستگی به علت زمینه ای دارد. در بیماری هایی مثل منیر، استفاده از دارو و رژیم غذایی مناسب مؤثر است. همچنین سمعک های تخصصی می توانند درک صداهای بم را بهبود دهند.

• آیا کم شنوایی فرکانس پایین در کودکان تأثیرگذارتر است؟

بله، زیرا این نوع اختلال ممکن است باعث اختلال در رشد زبانی، درک ریتم گفتار و مهارت های اجتماعی کودک شود. غربالگری زودهنگام و تشخیص به موقع نقش مهمی در پیشگیری از آسیب های بعدی دارند.

• تفاوت کم شنوایی فرکانس پایین با فرکانس بالا چیست؟

در کم شنوایی فرکانس پایین، فرد صداهای بم مانند صدای مردان یا صدای تهویه را به خوبی نمی شنود، اما در فرکانس بالا، مشکل بیشتر در شنیدن صداهای زیر مانند صدای زنان یا کودکان است. هر دو نوع نیازمند تشخیص و درمان خاص خود هستند.