آترزی کانال گوش

شنوایی نقش بنیادینی در رشد گفتار، زبان و مهارت های ارتباطی کودکان دارد. هرگونه اختلال در مسیر انتقال صدا به گوش داخلی، به ویژه در سال های ابتدایی زندگی، می تواند پیامدهای بلندمدتی بر یادگیری و تعامل اجتماعی کودک داشته باشد. یکی از مهم ترین ناهنجاری های مادرزادی گوش که از بدو تولد شنوایی کودک را تحت تاثیر قرار می دهد، آترزی یا انسداد کانال گوش است.

به نقل از StatPearls, NCBI Bookshelf (مشارکت موسسه ملی سلامت آمریکا):

Congenital aural atresia occurs in 1 out of 10,000 to 20,000 births. The condition is usually unilateral, often right-sided, and is 2.5 times more common in men than women.

آترزی مادرزادی کانال گوش در حدود ۱ از هر ۱۰,۰۰۰ تا ۲۰,۰۰۰ تولد رخ می دهد. این وضعیت معمولا به صورت یک طرفه است، اغلب گوش راست را درگیر می کند، و در مردان ۲.۵ برابر بیشتر از زنان دیده می شود.

آترزی کانال گوش یکی از علل شایع کم شنوایی انتقالی در کودکان به شمار می رود و در صورت تشخیص دیرهنگام یا مداخله ناکافی، ممکن است منجر به تاخیر در رشد گفتار و زبان شود. این اختلال می تواند به صورت یک طرفه یا دوطرفه بروز پیدا کند و شدت اثر آن بر شنوایی کودک، به نوع و میزان درگیری گوش ها بستگی دارد.

آشنایی والدین با علائم، روش های تشخیص و گزینه های درمانی آترزی گوش، نقش مهمی در تصمیم گیری آگاهانه و شروع به موقع مداخلات شنوایی دارد. در این مقاله تلاش شده است آترزی کانال گوش در کودکان، به زبانی علمی اما قابل فهم، به طور کامل بررسی شود.

آترزی کانال گوش چیست؟

آترزی کانال گوش (Ear Canal Atresia) یک ناهنجاری مادرزادی گوش خارجی است که در آن مجرای شنوایی خارجی به صورت کامل یا ناقص تشکیل نمی شود. در این وضعیت، مسیر طبیعی ورود صدا از محیط بیرون به پرده گوش مسدود بوده و امواج صوتی نمی توانند به درستی به گوش میانی منتقل شوند.

این اختلال معمولا از بدو تولد وجود دارد و یکی از دلایل اصلی کم شنوایی انتقالی در کودکان محسوب می شود. میزان کاهش شنوایی در آترزی گوش می تواند متوسط تا شدید باشد و اغلب در محدوده ۴۰ تا ۶۰ دسیبل قرار می گیرد.

آترزی گوش (Atresia) به زبان ساده

به طور ساده، در آترزی کانال گوش، گوش کودک از بیرون راه ورود صدا ندارد. یعنی مجرای گوش یا اصلا وجود ندارد یا آن قدر باریک و بسته است که امکان عبور صدا به پرده گوش فراهم نمی شود. در نتیجه، گوش داخلی که معمولا سالم است، صدای کافی دریافت نمی کند و کودک دچار کم شنوایی می شود.

تفاوت آترزی یک طرفه و دوطرفه کانال گوش

آترزی کانال گوش می تواند به دو شکل بروز پیدا کند:

• آترزی یک طرفه: فقط یک گوش درگیر است و گوش دیگر شنوایی طبیعی یا نزدیک به طبیعی دارد. در این حالت کودک معمولا گفتار را یاد می گیرد، اما در تشخیص جهت صدا و شنیدن در محیط های شلوغ دچار مشکل می شود.
• آترزی دوطرفه: هر دو گوش فاقد مجرای شنوایی هستند. این حالت تاثیر جدی تری بر شنوایی دارد و در صورت عدم مداخله به موقع، خطر تاخیر در رشد گفتار و زبان به طور قابل توجهی افزایش می یابد.

ارتباط آترزی کانال گوش با ناهنجاری لاله گوش (میکروشیا)

در بسیاری از کودکان مبتلا به آترزی کانال گوش، ناهنجاری لاله گوش نیز مشاهده می شود. شایع ترین این ناهنجاری ها، میکروشیا یا کوچکی لاله گوش است که ممکن است از تغییرات خفیف ظاهری تا بدشکلی واضح متغیر باشد.

وجود هم زمان آترزی کانال گوش و میکروشیا نشان دهنده اختلال در تکامل گوش خارجی در دوران جنینی است. با این حال، شدت ناهنجاری ظاهری لاله گوش لزوما نشان دهنده میزان کم شنوایی کودک نیست و ارزیابی دقیق شنوایی همچنان ضروری است.

علل آترزی یا انسداد کانال گوش در کودکان

آترزی کانال گوش در کودکان می تواند علل مختلفی داشته باشد، اما در اغلب موارد ریشه آن به اختلالات دوران جنینی بازمی گردد. شناخت علت ایجاد این ناهنجاری، به درک بهتر وضعیت کودک و برنامه ریزی درمانی مناسب کمک می کند.

علل مادرزادی آترزی کانال گوش

شایع ترین علت آترزی کانال گوش، اختلال در تکامل جنینی گوش خارجی است. مجرای شنوایی خارجی به طور طبیعی در هفته های پنجم تا هشتم بارداری شکل می گیرد. هرگونه توقف، تاخیر یا اختلال در این مرحله از رشد می تواند منجر به تشکیل ناقص یا بسته بودن کامل کانال گوش شود. در این موارد، آترزی از بدو تولد وجود دارد و معمولا به عنوان یک کم شنوایی انتقالی تشخیص داده می شود.

نقش عوامل ژنتیکی و سندروم های مادرزادی

در برخی کودکان، آترزی کانال گوش به عنوان بخشی از یک سندروم ژنتیکی بروز پیدا می کند. در این شرایط، انسداد کانال گوش اغلب همراه با ناهنجاری های دیگر صورت، لاله گوش یا ساختارهای گوش میانی دیده می شود. از جمله سندروم هایی که ممکن است با آترزی گوش همراه باشند، می توان به سندروم تریچر کالینز و سندروم گلدن هار اشاره کرد. در این کودکان، ارزیابی دقیق تر ساختار گوش و سایر اندام ها اهمیت ویژه ای دارد.

عوامل خطر در دوران بارداری

برخی شرایط و عوامل در دوران بارداری می توانند خطر بروز آترزی کانال گوش را افزایش دهند. مصرف داروهای تراتوژن، ابتلای مادر به برخی عفونت های ویروسی و دیابت بارداری کنترل نشده از جمله عواملی هستند که ممکن است در تکامل طبیعی گوش جنین اختلال ایجاد کنند. البته وجود این عوامل به معنای قطعی بودن بروز آترزی نیست، اما می توانند به عنوان ریسک فاکتور در نظر گرفته شوند.

علل اکتسابی انسداد کانال گوش در کودکان

انسداد کانال گوش به صورت اکتسابی در کودکان نادر است، اما در برخی موارد ممکن است به دنبال عفونت های شدید و مزمن گوش، آسیب های فیزیکی، جراحی های قبلی یا سوختگی های شیمیایی و حرارتی ایجاد شود. در این شرایط، برخلاف آترزی مادرزادی، مجرای گوش در ابتدا وجود داشته اما به مرور دچار انسداد شده است و رویکرد تشخیصی و درمانی متفاوتی نیاز دارد.

علائم و عوارض آترزی گوش در کودکان

مهم ترین پیامد آترزی کانال گوش در کودکان، کم شنوایی انتقالی است. به دلیل بسته بودن یا تشکیل ناقص مجرای شنوایی خارجی، امواج صوتی به درستی به گوش میانی منتقل نمی شوند. شدت این کم شنوایی معمولا در محدوده متوسط قرار دارد و اغلب بین ۴۰ تا ۶۰ دسیبل گزارش می شود. نوع و شدت علائم بالینی به یک طرفه یا دوطرفه بودن آترزی بستگی دارد.

کم شنوایی انتقالی ناشی از آترزی کانال گوش

در اغلب کودکان مبتلا به آترزی گوش، ساختار گوش داخلی سالم است، اما به دلیل انسداد مسیر انتقال صدا، شنوایی کاهش می یابد. این نوع کم شنوایی از نوع انتقالی است و در صورت تشخیص زودهنگام و مداخله مناسب، می توان شنوایی عملکردی قابل قبولی برای کودک فراهم کرد. عدم توجه به کم شنوایی انتقالی، به ویژه در سال های اولیه زندگی، می تواند بر رشد گفتار و زبان تاثیر منفی بگذارد.

عوارض آترزی دوطرفه کانال گوش

در آترزی دوطرفه، هر دو گوش کودک درگیر هستند و شنوایی بدون مداخله درمانی به طور قابل توجهی کاهش می یابد. این وضعیت می تواند منجر به تاخیر در رشد گفتار و زبان شود، زیرا کودک ورودی صوتی کافی برای یادگیری گفتار دریافت نمی کند. در صورت عدم مداخله به موقع، مشکلات ارتباطی و حتی اختلالات یادگیری در سنین مدرسه ممکن است بروز پیدا کند. به همین دلیل، آترزی دوطرفه نیازمند اقدام فوری شنوایی از ماه های ابتدایی زندگی است.

عوارض آترزی یک طرفه کانال گوش

در آترزی یک طرفه، یک گوش شنوایی طبیعی یا نزدیک به طبیعی دارد و به همین دلیل رشد گفتار کودک معمولا طبیعی است. با این حال، این کودکان ممکن است در مکان یابی صدا و تشخیص جهت آن دچار مشکل شوند. شنیدن در محیط های شلوغ، کلاس درس یا فضاهای پرسر وصدا برای آن ها دشوارتر است و این شرایط می تواند باعث خستگی شنیداری، کاهش تمرکز و افت عملکرد شنیداری در طول روز شود.

روش های تشخیص آترزی کانال گوش در کودکان

تشخیص دقیق آترزی کانال گوش نقش مهمی در انتخاب مسیر درمان و پیشگیری از عوارض شنوایی و گفتاری کودک دارد. فرآیند تشخیص معمولا ترکیبی از معاینه بالینی، ارزیابی شنوایی و تصویربرداری است که هرکدام اطلاعات متفاوت و تکمیل کننده ای ارائه می دهند.

معاینه بالینی گوش

در معاینه بالینی کودکان مبتلا به آترزی کانال گوش، مجرای شنوایی خارجی قابل مشاهده نیست یا به طور کامل بسته است. اغلب شکل غیرطبیعی لاله گوش یا ناهنجاری هایی مانند میکروشیا نیز دیده می شود. به دلیل انسداد کانال گوش، امکان بررسی پرده گوش با اتوسکوپ وجود ندارد و همین موضوع آترزی را از بسیاری از علل دیگر کم شنوایی متمایز می کند.

ارزیابی شنوایی در نوزادان و کودکان

ارزیابی شنوایی بخش کلیدی در تشخیص آترزی گوش و برنامه ریزی درمانی محسوب می شود. هدف از این ارزیابی، تعیین میزان کم شنوایی و بررسی سلامت گوش داخلی است. انتخاب روش تست شنوایی سنجی کودکان، به سن کودک و میزان همکاری او بستگی دارد.

در نوزادان و شیرخواران، شنوایی معمولا با استفاده از تست ABR به روش استخوانی بررسی می شود. این آزمون امکان ارزیابی عملکرد مسیر شنوایی را بدون نیاز به کانال گوش فراهم می کند و اطلاعات دقیقی از وضعیت گوش داخلی ارائه می دهد.

در کودکان بزرگ تر، از آزمون های رفتاری شنوایی استفاده می شود و با مقایسه آستانه های شنوایی هوایی و استخوانی، نوع کم شنوایی مشخص می شود. وجود فاصله معنی دار بین این دو آستانه، نشان دهنده کم شنوایی انتقالی ناشی از آترزی کانال گوش است.

ویدیو نحوه گرفتن تست ABR را در زیر مشاهده کنید.

نقش تصویربرداری در تشخیص آترزی گوش

تصویربرداری، به ویژه سی تی اسکن با وضوح بالا از استخوان تمپورال (گیجگاهی)، نقش مهمی در بررسی ساختار گوش میانی و استخوانچه ها دارد. این بررسی به پزشک کمک می کند تا میزان تکامل گوش میانی، وضعیت استخوانچه ها و امکان انجام جراحی بازسازی کانال گوش در آینده را ارزیابی کند. نتایج سی تی اسکن در تصمیم گیری درباره زمان و نوع درمان جراحی اهمیت زیادی دارد.

درمان آترزی کانال گوش در کودکان

هدف اصلی از درمان آترزی کانال گوش، تامین شنوایی موثر برای کودک در سنین حساس رشد گفتار و زبان است. انتخاب روش درمان به سن کودک، یک طرفه یا دوطرفه بودن آترزی، وضعیت گوش میانی و نتایج ارزیابی های شنوایی بستگی دارد. درمان می تواند به صورت غیرجراحی یا جراحی انجام شود.

درمان غیرجراحی آترزی گوش

در سال های ابتدایی زندگی، اولویت با درمان غیرجراحی است. در اغلب کودکان مبتلا به آترزی کانال گوش، به ویژه در موارد دوطرفه، استفاده از وسایل کمک شنوایی استخوانی بهترین و ایمن ترین گزینه درمانی محسوب می شود. این وسایل بدون نیاز به جراحی، صدا را از طریق استخوان جمجمه به گوش داخلی منتقل می کنند و کمبود مسیر انتقالی صدا را جبران می کنند.

استفاده زودهنگام از سمعک های استخوانی نقش بسیار مهمی در پیشگیری از تاخیر رشد گفتار و زبان دارد و به کودک کمک می کند ورودی صوتی کافی برای یادگیری مهارت های ارتباطی دریافت کند.

بهترین زمان شروع استفاده از وسایل کمک شنوایی

مداخله شنوایی در کودکان مبتلا به آترزی گوش باید از ماه های ابتدایی زندگی آغاز شود. هرچه تامین شنوایی موثر زودتر انجام شود، احتمال رشد طبیعی گفتار و زبان افزایش می یابد. تاخیر در شروع استفاده از وسایل کمک شنوایی می تواند باعث بروز مشکلات گفتاری، ارتباطی و یادگیری در سال های بعد شود، حتی اگر کم شنوایی از نوع انتقالی باشد.

درمان جراحی آترزی کانال گوش

جراحی بازسازی کانال گوش معمولا در سنین بالاتر، اغلب بعد از ۵ تا ۶ سالگی، و در کودکانی انجام می شود که ساختار گوش میانی آن ها برای جراحی مناسب باشد. هدف از جراحی، ایجاد مجرای شنوایی خارجی و بهبود انتقال صدا به گوش میانی است.

با این حال، نتایج جراحی در همه کودکان یکسان نیست و در برخی موارد، حتی پس از جراحی نیز ممکن است کودک همچنان به استفاده از سمعک نیاز داشته باشد. به همین دلیل، تصمیم گیری درباره جراحی باید پس از بررسی دقیق تصویربرداری و با نظر تیم تخصصی انجام شود.

محدودیت ها و ملاحظات درمان جراحی

جراحی آترزی گوش همواره با محدودیت هایی همراه است. خطر تنگی مجدد کانال گوش، عفونت و نتایج شنوایی غیرقابل پیش بینی از جمله مواردی هستند که باید پیش از جراحی به والدین توضیح داده شود. به همین دلیل، جراحی معمولا به عنوان مرحله تکمیلی درمان در نظر گرفته می شود، نه جایگزین کامل وسایل کمک شنوایی.

نقش ادیولوژیست در مدیریت آترزی کانال گوش

ادیولوژیست نقش کلیدی و محوری در تشخیص، درمان و پیگیری کودکان مبتلا به آترزی کانال گوش دارد. از آنجا که این اختلال مستقیما بر شنوایی و رشد گفتار کودک تاثیر می گذارد، حضور ادیولوژیست در تمام مراحل درمان ضروری است.

تشخیص زودهنگام کم شنوایی اولین و مهم ترین وظیفه ادیولوژیست است. ارزیابی دقیق شنوایی، به ویژه در ماه های ابتدایی زندگی، کمک می کند تا کم شنوایی انتقالی ناشی از آترزی به موقع شناسایی شود و مداخله شنوایی بدون تاخیر آغاز گردد.

انتخاب و تنظیم وسایل کمک شنوایی مناسب نیز بر عهده ادیولوژیست است. سمعک های استخوانی باید متناسب با سن، شرایط آناتومیک و نیاز شنوایی کودک انتخاب و تنظیم شوند تا بهترین ورودی صوتی ممکن فراهم شود. تنظیم نادرست یا استفاده نامناسب از این وسایل می تواند اثربخشی درمان را کاهش دهد.

پایش مداوم شنوایی کودک بخش مهم دیگری از این فرآیند است. ادیولوژیست به طور منظم وضعیت شنوایی، عملکرد سمعک و پاسخ کودک به صدا را ارزیابی می کند تا در صورت نیاز، تغییرات لازم در برنامه درمانی اعمال شود.

علاوه بر این، ارزیابی رشد گفتار و زبان کودک و همکاری با گفتاردرمانگر در صورت نیاز، نقش مهمی در پیشگیری از مشکلات ارتباطی دارد. آموزش و مشاوره به والدین درباره ماهیت آترزی گوش، نحوه استفاده از وسایل کمک شنوایی و اهمیت پیگیری های منظم نیز از وظایف اساسی ادیولوژیست به شمار می رود.

جمع بندی؛ آتزری یا انسداد کانال گوش

آترزی یا انسداد کانال گوش در کودکان یک ناهنجاری مادرزادی مهم است که می تواند باعث کم شنوایی انتقالی و در صورت عدم مداخله به موقع، منجر به مشکلات گفتاری و ارتباطی شود. تشخیص زودهنگام، ارزیابی دقیق شنوایی و شروع سریع مداخلات شنوایی، نقش تعیین کننده ای در آینده شنوایی و رشد کودک دارند. استفاده از وسایل کمک شنوایی مناسب و پیگیری منظم توسط تیم تخصصی، بهترین راهکار برای دستیابی به نتایج درمانی مطلوب است.

سوالات متداول درباره آترزی کانال گوش در کودکان و بزرگسالان

آیا آترزی کانال گوش باعث ناشنوایی دائمی می شود؟

در بیشتر موارد، آترزی کانال گوش باعث کم شنوایی انتقالی می شود، نه ناشنوایی دائمی. گوش داخلی اغلب سالم است و با مداخله به موقع، مانند استفاده از سمعک های استخوانی، می توان شنوایی عملکردی مناسبی برای کودک فراهم کرد.

آیا آترزی گوش قابل درمان است؟

بله. درمان آترزی کانال گوش بسته به شرایط کودک می تواند شامل درمان غیرجراحی با وسایل کمک شنوایی استخوانی و در موارد انتخاب شده، جراحی بازسازی کانال گوش باشد. انتخاب روش درمان به سن کودک، وضعیت گوش میانی و نتایج ارزیابی های تخصصی بستگی دارد.

بهترین زمان شروع درمان آترزی گوش چه زمانی است؟

بهترین زمان شروع مداخله شنوایی، ماه های ابتدایی زندگی است. شروع زودهنگام درمان نقش بسیار مهمی در پیشگیری از تاخیر رشد گفتار و زبان دارد، به ویژه در کودکان مبتلا به آترزی دوطرفه.

آیا کودک مبتلا به آترزی یک طرفه هم نیاز به درمان دارد؟

بله. اگرچه گفتار در بسیاری از کودکان مبتلا به آترزی یک طرفه طبیعی رشد می کند، اما این کودکان ممکن است در شنیدن در محیط های شلوغ، مکان یابی صدا و تمرکز شنیداری دچار مشکل شوند. ارزیابی تخصصی و تصمیم گیری درباره مداخله شنوایی ضروری است.

آیا بعد از جراحی آترزی گوش، دیگر نیازی به سمعک نیست؟

در برخی کودکان پس از جراحی، شنوایی بهبود پیدا می کند، اما در همه موارد این بهبود کامل نیست. در بعضی شرایط، حتی پس از جراحی نیز استفاده از سمعک همچنان توصیه می شود. به همین دلیل، جراحی جایگزین قطعی وسایل کمک شنوایی محسوب نمی شود.