تومور عصب شنوایی و کاهش شنوایی

تومور روی عصب شنوایی که به نام های تومور آکوستیک، نورینوم آکوستیک یا شوانومای وستیبولا نیز شناخته می شود، یکی از تومورهای خوش خیم و غیر سرطانی است که از سلول های شوآن عصب دهلیزی (تعادلی) شروع می شود. این تومور به طور آهسته در کانال گوش داخلی و داخل جمجمه رشد می کند و می تواند به اعصاب شنوایی و حتی عصب صورتی فشار وارد کند. در نتیجه، علائم و عوارضی مانند کاهش شنوایی و مشکلات تعادلی بروز می دهند. در صورت تجربه کاهش شنوایی، مراجعه به کلینیک های شنوایی و انجام تست های شنوایی مانند شنوایی سنجی می تواند در تشخیص و درمان به موقع کمک کند. به عنوان مثال، کلینیک شنوایی سنجی در افسریه یکی از کلینیک های شنوایی سمعک پیروزی، از مراکز معتبری است که به تشخیص زودهنگام و ارائه بهترین راه حل های درمانی می پردازد.

همچنین، نورینوم آکوستیک حدود ۶ تا ۸ درصد از تومورهای داخلی جمجمه را شامل می شود و معمولاً به شکل یک طرفه بروز می کند. این تومور در افراد مختلف اندازه های متفاوتی دارد و در صورت عدم تشخیص و درمان به موقع، ممکن است رشد کرده و به مخچه و ساقه مغز فشار وارد کند که در نهایت می تواند خطراتی برای زندگی بیمار ایجاد کند.

به گفته ی انجمن ملی اختلالات عصبی و سکته (National Institute of Neurological Disorders and Stroke):

Acoustic neuromas, though benign, can lead to significant health issues due to their growth and pressure on vital brain structures

(تومورهای آکوستیک، هرچند خوش خیم هستند، اما به دلیل رشد و فشار به ساختارهای حیاتی مغز می توانند مشکلات جدی سلامتی ایجاد کنند)

عکس تومور عصب شنوایی را مشاهده می کنید.

تومور عصب شنوایی یا بیماری نوروم آکوستیک چیست؟

تومور عصب شنوایی، که به آن نورینوم آکوستیک یا شوانومای وستیبولا نیز گفته می شود، توموری خوش خیم است که به طور خاص از سلول های شوآن عصب شنوایی یا عصب دهلیز (تعادلی) سرچشمه می گیرد. این تومور در ناحیه زاویه پلی مخچه ای قرار دارد و به آرامی به سمت کانال گوش داخلی و مغز رشد می کند. به طور معمول، این تومور روی یک طرف از عصب شنوایی اثر می گذارد و می تواند با فشار آوردن بر اعصاب دیگر، از جمله عصب صورتی، موجب بروز مشکلاتی مانند کاهش شنوایی، وزوز گوش، اختلالات تعادلی، و حتی مشکلات صورت و بلع شود.

در حالی که تومورهای عصب شنوایی عموماً خوش خیم هستند، در صورت عدم درمان، رشد بیشتر آن ها می تواند منجر به آسیب های جدی تر شود. این تومورها به آرامی رشد می کنند و به همین دلیل ممکن است علائم آن ها برای مدت ها پنهان بمانند.

آیا تومور عصب شنوایی خطرناک است؟

تومور عصب شنوایی، که به عنوان نوروم آکوستیک نیز شناخته می شود، معمولاً یک تومور خوش خیم است، اما در صورت عدم تشخیص و درمان به موقع می تواند خطرات جدی به همراه داشته باشد. این تومور به طور عمده بر روی عصب شنوایی و عصب تعادلی فشار وارد می کند و در صورتی که درمان نشود، ممکن است به سایر نواحی مغز و سیستم عصبی آسیب رسانده و مشکلات جدی برای بیمار ایجاد کند.

در مراحل اولیه، علائم این تومور ممکن است خفیف باشند و به طور تدریجی بروز کنند، از جمله کاهش شنوایی، وزوز گوش، و مشکلات تعادلی. اگر این علائم نادیده گرفته شوند و تومور رشد کند، فشار بیشتری بر مغز و ساقه مغز وارد کرده و می تواند باعث افزایش فشار داخل جمجمه و حتی بروز مشکلاتی در عملکرد حیاتی بدن شود.

تشخیص به موقع و مداخلات پزشکی به ویژه جراحی می تواند از بروز خطرات جدی جلوگیری کند. در صورتی که تومور شنوایی به اندازه ای رشد کند که بر اعصاب حیاتی فشار وارد کند، می تواند تهدیدی برای زندگی بیمار باشد. بنابراین، تشخیص زودهنگام، پیگیری درمان های مناسب و مراجعه به متخصصین گوش و حلق و بینی برای کنترل این بیماری بسیار اهمیت دارد.

علائم تومور نوروم آکوستیک / علائم تومور عصب شنوایی

تومور عصب شنوایی، که به نوروم آکوستیک نیز شناخته می شود، به طور عمده در کانال گوش داخلی رشد کرده و می تواند به اعصاب شنوایی، تعادلی و صورتی فشار وارد کند. این فشار منجر به بروز علائم مختلفی در بیماران می شود که در مراحل اولیه ممکن است خفیف و تدریجی باشند.

1. کم شنوایی حسی عصبی یک طرفه

شایع ترین و مهم ترین علامت تومور نوروم آکوستیک، کم شنوایی حسی عصبی است که عمدتاً به صورت یک طرفه رخ می دهد. در مراحل ابتدایی، این کم شنوایی به طور تدریجی در فرکانس های بالا بروز می کند، اما با پیشرفت تومور، میزان کاهش شنوایی بیشتر شده و سایر فرکانس ها نیز درگیر می شوند. در نوع نوروفیبروماتوز، این کم شنوایی ممکن است به صورت دوطرفه بروز کند. همچنین، بیماران به دلیل تأثیر ضایعه در عصب شنوایی، مشکلاتی در درک شنوایی گفتاری پیدا می کنند.

2. سرگیجه و عدم تعادل

مشکلات تعادلی و سرگیجه از علائم شایع تومور عصب شنوایی هستند. این علائم به خاطر فشار واردشده به عصب تعادلی (دهلیزی) ایجاد می شوند. بیمار ممکن است در ابتدا دچار سرگیجه و عدم تعادل شود و حتی در برخی موارد، مشکلاتی در راه رفتن تجربه کند.

3. وزوز گوش

وزوز گوش یا تِنینوس، از علائم دیگر این بیماری است که به طور معمول به دلیل فشار تومور بر روی عصب شنوایی ایجاد می شود. بیمار ممکن است صدای زنگ یا سوت در گوش خود احساس کند که معمولاً همراه با کم شنوایی است.

4. مشکلات حسی و حرکتی در عضلات صورت

در برخی موارد، علائم نوروم آکوستیک شامل مشکلات حسی و حرکتی در عضلات صورت می شود. این مشکلات ناشی از فشار تومور بر عصب صورتی است که ممکن است باعث بی حسی در عضلات صورت شود. در مواردی، بیمار قادر به حرکت دادن عضلات صورت خود نباشد.

به طور کلی، علائم تومور عصب شنوایی از آنجا که به اعصاب شنوایی و تعادلی فشار وارد می کند، می تواند به شدت بر کیفیت زندگی بیماران تأثیر بگذارد. در صورت مشاهده این علائم، مراجعه به پزشک متخصص و انجام آزمایشات تشخیصی برای مدیریت بهتر بیماری ضروری است.

تشخیص بیماری نوروم آکوستیک

تشخیص تومور عصب شنوایی (نوروم آکوستیک) در مراحل اولیه ممکن است چالش برانگیز باشد، زیرا علائم این بیماری در ابتدا خفیف و تدریجی هستند. از آنجا که علائمی چون کاهش شنوایی و وزوز گوش می توانند با بیماری های دیگر گوش داخلی و مشکلات عصب مشترک همپوشانی داشته باشند، تاریخچه گیری دقیق از بیمار و انجام شرح حال کامل، بخش بسیار مهمی از فرآیند تشخیص است. این مرحله به ویژه اهمیت دارد چرا که تشخیص زودهنگام می تواند به درمان به موقع و پیشگیری از پیشرفت بیشتر بیماری کمک کند.

مراحل تشخیص تومور شنوایی شامل موارد زیر است:

• معاینه کامل بیمار و تاریخچه گیری
• تست های تشخیصی گفتاری
• تست شنوایی سنجی (ادیومتری)
• تست ABR
• تصویربرداری MRI

1. تاریخچه گیری و معاینه بالینی

اولین قدم در تشخیص تومور شنوایی، تاریخچه گیری دقیق از بیمار است. پزشک باید به دقت علائم بیمار را بررسی کرده و سابقه های پزشکی مرتبط را در نظر بگیرد. این اطلاعات به تشخیص صحیح و انتخاب تست های مناسب کمک می کند.

2. تست شنوایی سنجی (ادیومتری)

در بیماران با شکایت از کم شنوایی و وزوز گوش، اولین روش تشخیصی معمولاً تست شنوایی سنجی ادیومتری است. در این تست، با ارائه محرک های صوتی مختلف در فرکانس های متفاوت به گوش بیمار، اطلاعات دقیقی در مورد شنوایی بیمار به دست می آید. این اطلاعات در جدول به نام "ادیوگرام" ثبت می شود و به تشخیص نوع و میزان کم شنوایی کمک می کند. در مراحل اولیه تومور آکوستیک، معمولاً کاهش شنوایی حسی عصبی در فرکانس های بالا مشاهده می شود که به تدریج با پیشرفت تومور، این کاهش شنوایی شدیدتر شده و به سایر فرکانس ها نیز سرایت می کند.

3. تست ABR (پاسخ های برانگیخته عصب شنوایی)

تست ABR یکی دیگر از آزمایش های مکمل شنوایی سنجی است که برای بیماران مشکوک به تومور شنوایی انجام می شود. این تست به ویژه در بیمارانی با کم شنوایی یک طرفه حسی عصبی مورد استفاده قرار می گیرد. در این آزمایش، با مقایسه پاسخ های گوش نرمال و گوش مشکوک به ضایعه، می توان تأخیر در امواج ABR را شناسایی کرد. معمولاً در گوش دچار ضایعه، امواج ABR به ویژه موج یک که منشأ آن از عصب شنوایی است، با تاخیر زمانی بیشتری ثبت می شود.

4. تصویربرداری MRI (ام آر آی)

برای تأیید تشخیص تومور شنوایی، تصویربرداری با تکنیک MRI یا اسکن مغزی ضروری است. MRI به عنوان "ابزار طلایی" تشخیص تومور آکوستیک شناخته می شود. این تکنیک تصویربرداری قادر است حتی تومورهایی با اندازه کوچک تر از دو میلی متر را شناسایی کند. چنانچه در MRI توموری با اندازه بزرگ تر از دو میلی متر مشاهده شود، نیاز به مداخله درمانی مانند جراحی خواهد بود.

با استفاده از این روش ها، تشخیص دقیق و سریع تومور شنوایی ممکن می شود، که می تواند به تصمیم گیری های درمانی به موقع و کاهش خطرات بیشتر کمک کند.

بیشتر بخوانید: علل کم شنوایی و روش های درمان آن

علل ایجاد کننده تومور مغزی نوروم آکوستیک

علت دقیق ایجاد تومور شنوایی یا نوروم آکوستیک هنوز به طور کامل مشخص نشده است، اما تحقیقات نشان می دهند که نقص در کروموزوم شماره ۲۲، که حاوی یک ژن ناقص است، ممکن است عامل اصلی بروز این تومور باشد. در حالت دو طرفه این تومور، که تحت عنوان نوروفیبروماتوز نوع ۲ شناخته می شود، این بیماری به دلیل یک اختلال ژنتیکی ایجاد می شود. ژن معیوب در کروموزوم ۲۲ باعث رشد بیش از حد سلول ها در غلاف عصبی میلین می شود و در نتیجه منجر به تشکیل یک توده اطراف عصب شنوایی می گردد.

طبق گفته انجمن ملی اختلالات عصبی و سکته (National Institute of Neurological Disorders and Stroke):

Genetic mutations in the NF2 gene, located on chromosome 22, lead to the growth of noncancerous tumors in the vestibular nerve, causing acoustic neuromas

(جهش های ژنتیکی در ژن NF2، واقع در کروموزوم ۲۲، موجب رشد تومورهای غیرسرطانی در عصب وستیبولار می شوند که به عنوان نوروم آکوستیک شناخته می شود)

این اطلاعات نشان دهنده آن است که این تومور در بیشتر موارد به دلیل اختلالات ژنتیکی در کروموزوم ۲۲ و ژن های معیوب آن به وجود می آید. 

درمان تومور عصب شنوایی

برای درمان نوروم آکوستیک، دو روش اصلی وجود دارد که انتخاب هرکدام بستگی به عوامل مختلفی دارد، از جمله سن بیمار، اندازه و رشد تومور، و علائمی که برای بیمار ایجاد می کند. این روش ها عبارتند از:

• روش جراحی
• پرتو درمانی

بهترین روش درمان نوروم آکوستیک

بهترین روش درمان نوروم آکوستیک بستگی به ویژگی های خاص بیمار دارد، اما در اکثر موارد، جراحی به عنوان بهترین گزینه برای تومورهای بزرگ و بیمارانی که شنوایی خود را از دست داده اند، توصیه می شود. در صورتی که تومور در مراحل ابتدایی باشد و علائم قابل کنترل باشند، پرتو درمانی ممکن است یک انتخاب مناسب باشد. تشخیص دقیق و مشاوره با پزشک متخصص برای تعیین روش درمانی مناسب ضروری است.

عمل جراحی تومور روی عصب شنوایی

عمل جراحی برای درمان نوروم آکوستیک یا تومور عصب شنوایی زمانی انجام می شود که تومور به اندازه ای رشد کرده باشد که فشار زیادی به اعصاب شنوایی و تعادلی وارد کند و باعث کاهش شنوایی قابل توجه یا مشکلات تعادلی گردد. هدف از جراحی برداشتن کامل تومور و جلوگیری از پیشرفت بیشتر علائم است. 

عمل جراحی تومور عصب شنوایی معمولاً تحت بیهوشی عمومی انجام می شود و جراح از طریق شکاف کوچک در ناحیه پشت گوش به تومور دسترسی پیدا می کند.

در جراحی تومور نوروم آکوستیک، چالش های مختلفی مانند حفظ شنوایی و جلوگیری از آسیب به اعصاب صورت و تعادل وجود دارد. در برخی موارد، ممکن است جراحی به طور کامل شنوایی را در گوش مبتلا از بین ببرد، به ویژه اگر تومور به عصب شنوایی آسیب رسانده باشد. با این حال، در صورت انجام به موقع جراحی، احتمال کاهش یا جلوگیری از مشکلات شدیدتر مانند آسیب به ساختارهای مغزی و مشکلات عصبی دیگر وجود دارد.

عوارض عمل جراحی نوروم آکوستیک

با اینکه عمل نوروم اکوستیک معمولاً موفقیت آمیز است، اما مانند هر جراحی دیگری، این روش ممکن است با برخی عوارض همراه باشد. از جمله مهم ترین عوارض جراحی نوروم آکوستیک می توان به موارد زیر اشاره کرد:

از بین رفتن کامل شنوایی بیمار

یکی از عوارض شایع جراحی، از دست دادن کامل شنوایی در گوش مبتلا به تومور است. این مسئله به ویژه در زمانی که تومور به عصب شنوایی آسیب رسانده باشد، اجتناب ناپذیر است.

نشت مایع مغزی نخاع

در برخی از موارد، ممکن است در حین جراحی، مایع مغزی نخاع از ناحیه ای که تومور برداشته شده است، نشت کند. این مشکل می تواند باعث بروز عفونت و سایر عوارض شود.

فلج عضلات صورت

فشار تومور بر عصب صورتی ممکن است باعث فلج عضلات صورت شود که می تواند از عوارض جراحی باشد، به ویژه اگر در حین جراحی آسیب به این عصب وارد شود.

سردرد

پس از جراحی، بسیاری از بیماران ممکن است دچار سردردهای مزمن یا شدید شوند که ممکن است به دلیل فشار داخل جمجمه یا سایر مشکلات ایجاد شده باشد.

سکته مغزی

اگر تومور به بخش های حساس مغز یا عروق خونی آسیب بزند، ممکن است خطر سکته مغزی وجود داشته باشد.

مننژیت

به دلیل جراحی در نواحی حساس اطراف مغز و اعصاب، احتمال ابتلا به مننژیت (عفونت غشاهای مغزی) نیز وجود دارد.

وزوز دائمی گوش

برخی از بیماران ممکن است پس از جراحی همچنان از وزوز گوش رنج ببرند که ممکن است به دلیل آسیب به عصب شنوایی باشد.

اگرچه عوارض جراحی ممکن است نگران کننده به نظر برسند، اما با انتخاب جراح مجرب و انجام ارزیابی های پیش از عمل، می توان خطرات را به حداقل رساند. همچنین، مراقبت های بعد از جراحی و پیگیری های پزشکی می توانند بهبودی سریع تر و کاهش احتمال عوارض را تضمین کنند.

پرتودرمانی برای درمان تومور عصب شنوایی

پرتودرمانی یک روش درمانی غیرتهاجمی است که برای کنترل و متوقف کردن رشد تومورهای عصب شنوایی (نوروم آکوستیک) استفاده می شود. این روش معمولاً به صورت رادیو استاتیک انجام می شود، به این معنا که پرتوهای هدف مند و دقیق به تومور ارسال می شوند تا بدون آسیب رساندن به بافت های سالم اطراف، رشد آن متوقف گردد.

پرتودرمانی به ویژه برای درمان تومورهای کوچک تا متوسط که هنوز به میزان قابل توجهی رشد نکرده اند، مؤثر است. این روش نیاز به زمان طولانی دارد و درمان می تواند ماه ها طول بکشد تا نتایج آن مشاهده شود. یکی از مزایای این روش این است که برخلاف جراحی، نیازی به بریدن یا دستکاری بافت های بدن نیست و به همین دلیل می تواند گزینه ای مناسب برای بیمارانی باشد که نمی توانند تحت جراحی قرار گیرند.

با این حال، پرتو درمانی به طور معمول برای تومورهایی که اندازه کوچک تری دارند و در مراحل ابتدایی تشخیص داده شده اند، پیشنهاد می شود. این درمان می تواند به جلوگیری از رشد بیشتر تومور کمک کند و در برخی موارد حتی اندازه آن را کاهش دهد.

تشخیص افتراقی تومور آکوستیک با سایر بیماری های گوش

در تشخیص تومور آکوستیک، باید دقت داشت که برخی از بیماری های گوش داخلی می توانند علائمی مشابه با این تومور ایجاد کنند و نیاز به افتراق دقیق دارند. از جمله این بیماری ها می توان به کری ناگهانی، بیماری مینیر و فلج عصب صورتی (فلج بلز) اشاره کرد. این بیماری ها نیز می توانند کم شنوایی حسی عصبی، وزوز گوش و سرگیجه را به همراه داشته باشند.

برای تشخیص دقیق، باید به ویژگی های مختلف علائم توجه کرد؛ از جمله نحوه شروع کم شنوایی (ناگهانی یا تدریجی)، نوع کم شنوایی، میزان آن و عوامل دیگر مانند زمینه های ارثی یا اکتسابی کم شنوایی. همچنین، انجام آزمایش های تکمیلی مانند تست های شنوایی و تصویربرداری می تواند در تفکیک تومور آکوستیک از سایر بیماری های گوش کمک کننده باشد. بررسی دقیق این عوامل توسط پزشک متخصص به منظور تشخیص صحیح و انتخاب روش درمانی مناسب ضروری است.

نتیجه گیری: اهمیت تشخیص و درمان به موقع تومور آکوستیک

بیمارانی که به طور ناگهانی یا تدریجی دچار کم شنوایی در یک گوش همراه با علائمی همچون وزوز گوش و سرگیجه می شوند، باید هرچه سریع تر جهت انجام آزمایشات شنوایی به کلینیک شنوایی سنجی مراجعه کنند. ارزیابی کامل شنوایی از طریق تست های تخصصی، برای تشخیص دقیق و تعیین نوع بیماری ضروری است. در صورت نیاز به درمان، مداخله سریع و صحیح می تواند از بروز مشکلات جدی تر جلوگیری کند.

در کلینیک شنوایی سنجی سمعک پیروزی، تمامی آزمایشات شنوایی سنجی نوزادان، کودکان و بزرگسالان مشکوک به تومور آکوستیک انجام می شود. در صورت لزوم، درمان های تخصصی توسط پزشک متخصص گوش و حلق و بینی به طور جامع و به موقع انجام خواهد شد تا به بیمار کمک شود تا سریع ترین مسیر درمانی را طی کند.

سوالات متداول درباره تومور عصب شنوایی

تومور عصب شنوایی چیست؟

تومور عصب شنوایی که به عنوان نوروم آکوستیک نیز شناخته می شود، یک تومور خوش خیم است که از سلول های شوآن در عصب شنوایی یا عصب تعادلی شروع می شود. این تومور به طور معمول به صورت آهسته رشد کرده و می تواند بر روی اعصاب شنوایی و تعادلی فشار وارد کند و علائمی همچون کم شنوایی، وزوز گوش و مشکلات تعادلی ایجاد کند.

چه علائمی نشان دهنده تومور عصب شنوایی هستند؟

علائم تومور عصب شنوایی می تواند شامل کم شنوایی یک طرفه، وزوز گوش، سرگیجه و عدم تعادل باشد. در مراحل ابتدایی، علائم ممکن است خفیف و تدریجی باشند. در صورتی که تومور به اندازه ای رشد کند که فشار بیشتری بر اعصاب وارد کند، این علائم شدیدتر می شود و مشکلاتی در درک شنوایی گفتاری یا حرکت صورت می تواند بروز کند.

چگونه تومور عصب شنوایی تشخیص داده می شود؟

تشخیص تومور عصب شنوایی معمولاً از طریق تاریخچه گیری دقیق از بیمار و انجام تست های شنوایی نظیر شنوایی سنجی (ادیومتری) و تست ABR (پاسخ های برانگیخته عصب شنوایی) انجام می شود. تصویربرداری MRI (اسکن مغزی) نیز برای تایید تشخیص و شناسایی اندازه و موقعیت تومور بسیار مؤثر است.

آیا تومور عصب شنوایی خطرناک است؟

تومور عصب شنوایی اگرچه خوش خیم است، اما در صورت عدم درمان می تواند خطراتی برای بیمار ایجاد کند. اگر تومور به اندازه ای رشد کند که فشار زیادی بر روی مغز یا ساقه مغز وارد کند، می تواند منجر به افزایش فشار داخل جمجمه و بروز مشکلات حاد سلامتی شود. بنابراین، تشخیص و درمان به موقع بسیار اهمیت دارد.

چه روش های درمانی برای تومور عصب شنوایی وجود دارد؟

درمان تومور عصب شنوایی شامل دو روش اصلی است: جراحی و پرتودرمانی. جراحی معمولاً زمانی توصیه می شود که تومور بزرگ شده و فشار زیادی بر اعصاب وارد می کند. پرتودرمانی بیشتر برای تومورهای کوچک یا زمانی که جراحی گزینه مناسبی نباشد، استفاده می شود. انتخاب روش درمانی بستگی به اندازه تومور، علائم بیمار و وضعیت عمومی فرد دارد.